Skills Mismatch: Γιατί πολλοί νέοι δεν δουλεύουν στο αντικείμενό τους;

Τελειώνεις τις σπουδές σου, παίρνεις το πτυχίο, στέλνεις βιογραφικά και περιμένεις ότι το επόμενο βήμα θα είναι ξεκάθαρο: μια δουλειά κοντά σε αυτό που σπούδασες.

Μόνο που, για πολλούς νέους απόφοιτους στην Κύπρο, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Άλλοι βρίσκουν δουλειά, αλλά όχι στο αντικείμενό τους. Άλλοι εργάζονται σε θέσεις για τις οποίες νιώθουν overqualified. Άλλοι βλέπουν entry-level αγγελίες που ζητούν εμπειρία. Και αρκετοί αναρωτιούνται: “Έκανα λάθος επιλογή σπουδών;”

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Το πρόβλημα δεν είναι πάντα το πτυχίο. Συχνά είναι το κενό ανάμεσα στις σπουδές, τις δεξιότητες και τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας. Αυτό ονομάζεται skills mismatch.

Τι είναι το skills mismatch;

Skills mismatch σημαίνει ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα σε αυτά που έχει σπουδάσει ή μπορεί να κάνει ένας εργαζόμενος και σε αυτά που ζητά πραγματικά μια θέση εργασίας.

Μπορεί να εμφανιστεί με διάφορους τρόπους:

Vertical mismatch: όταν το επίπεδο σπουδών ή προσόντων δεν ταιριάζει με τη θέση. Για παράδειγμα, κάποιος έχει πτυχίο ή μεταπτυχιακό, αλλά εργάζεται σε θέση που απαιτεί χαμηλότερο επίπεδο προσόντων.

Horizontal mismatch: όταν το αντικείμενο σπουδών δεν ταιριάζει με τη δουλειά. Για παράδειγμα, κάποιος σπούδασε ένα συγκεκριμένο πεδίο, αλλά εργάζεται σε εντελώς διαφορετικό κλάδο.

Skills gap: όταν ο εργαζόμενος έχει κάποια βασικά προσόντα, αλλά του λείπουν συγκεκριμένες δεξιότητες που ζητά η αγορά, όπως digital tools, επικοινωνία, data, πωλήσεις, customer service ή πρακτική εμπειρία.

Με απλά λόγια, δεν είναι πάντα θέμα “δεν υπάρχουν δουλειές”. Μερικές φορές υπάρχουν δουλειές, αλλά δεν υπάρχει σωστό ταίριασμα ανάμεσα σε υποψηφίους και θέσεις.

Πόσο συχνό είναι το πρόβλημα;

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 2024, το 56,4% των νέων ηλικίας 15–34 με μεσαίο ή υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης δήλωσε ότι το αντικείμενο σπουδών του είχε πολύ υψηλή ή υψηλή αντιστοίχιση με τις απαιτήσεις της τωρινής ή πιο πρόσφατης κύριας δουλειάς του. Τα υψηλότερα επίπεδα αντιστοίχισης παρατηρήθηκαν σε health and welfare, ICT και education, ενώ μεγαλύτερες δυσκολίες βρέθηκαν σε πεδία όπως arts and humanities, social sciences, journalism, information και services.

Για την Κύπρο, στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν από το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων δείχνουν ότι το ποσοστό αντιστοίχισης σπουδών και εργασίας για νέους 15–34 με medium ή high education ήταν 56,8%.

Όμως, όταν κοιτάξουμε πιο συγκεκριμένα τους απόφοιτους κυπριακών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η εικόνα γίνεται πιο έντονη. Η δεύτερη φάση του National Graduate Tracking Survey of Cyprus έδειξε ότι πάνω από 40% των αποφοίτων και στις δύο ομάδες που εξετάστηκαν δήλωσαν ότι είναι overqualified για την τωρινή τους θέση, ενώ 20% της ομάδας 2017/18 και 16% της ομάδας 2021/22 ανέφεραν mismatch μεταξύ σπουδών και επαγγελματικού ρόλου.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: μόνο περίπου 1 στους 3 εργαζόμενους απόφοιτους είχε δουλειά που ευθυγραμμιζόταν με την εκπαίδευσή του — 33% για την ομάδα 2017/18 και 35% για την ομάδα 2021/22. Αυτό σημαίνει ότι περίπου τα δύο τρίτα των εργαζόμενων αποφοίτων βίωσαν κάποια μορφή mismatch.

Γιατί πολλοί νέοι δεν δουλεύουν στο αντικείμενό τους;

Το skills mismatch δεν έχει μία μόνο αιτία. Είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που συναντιούνται την ίδια στιγμή.

1. Η αγορά της Κύπρου είναι μικρή

Σε μια μικρή αγορά, δεν υπάρχουν πάντα αρκετές διαθέσιμες θέσεις για κάθε πεδίο σπουδών. Ένας νέος απόφοιτος μπορεί να έχει καλό πτυχίο, αλλά να μην υπάρχουν πολλές entry-level θέσεις στο αντικείμενό του, ειδικά στην επαρχία ή στον κλάδο που τον ενδιαφέρει.

Έτσι, αρκετοί νέοι κάνουν το πρώτο βήμα σε πιο γενικούς ρόλους, όπως customer service, sales, administration, hospitality ή operations, ακόμη κι αν δεν συνδέονται άμεσα με τις σπουδές τους.

2. Οι εργοδότες ζητούν εμπειρία ακόμη και για junior θέσεις

Ένα από τα πιο συνηθισμένα παράπονα των νέων είναι: “Πώς να έχω εμπειρία, αν κανείς δεν μου δίνει την πρώτη ευκαιρία;”

Πολλές αγγελίες για entry-level ή junior ρόλους ζητούν ήδη 1–2 χρόνια εμπειρίας, γνώση εργαλείων, πρακτική έκθεση σε projects ή συγκεκριμένες δεξιότητες που δεν διδάσκονται πάντα επαρκώς στη σχολή.

Αυτό δημιουργεί ένα κενό ανάμεσα στο “έχω πτυχίο” και στο “είμαι έτοιμος/η για τη θέση”.

3. Οι σπουδές δεν συνδέονται πάντα με την πράξη

Πολλά προγράμματα σπουδών δίνουν θεωρητική γνώση, αλλά όχι πάντα αρκετή πρακτική εμπειρία. Αν ένας απόφοιτος δεν έχει κάνει internship, project, part-time δουλειά ή κάποια μορφή πρακτικής εφαρμογής, μπορεί να δυσκολευτεί να αποδείξει στον εργοδότη ότι μπορεί να ανταποκριθεί άμεσα.

Η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη είναι συχνά το πιο δύσκολο σημείο.

4. Οι δεξιότητες που ζητά η αγορά αλλάζουν γρήγορα

Ακόμη και αν κάποιος σπούδασε κάτι σχετικό, η αγορά μπορεί να ζητά δεξιότητες που δεν υπήρχαν ή δεν ήταν τόσο σημαντικές όταν ξεκίνησε τις σπουδές του.

Digital tools, AI, data, CRM, performance marketing, project management, customer experience και automation είναι πλέον δεξιότητες που εμφανίζονται σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους.

Έτσι, το πτυχίο παραμένει σημαντικό, αλλά δεν είναι πάντα αρκετό από μόνο του.

5. Η πρώτη δουλειά συχνά είναι “γέφυρα”, όχι τελικός προορισμός

Πολλοί νέοι νιώθουν απογοήτευση όταν η πρώτη τους δουλειά δεν είναι ακριβώς αυτό που είχαν φανταστεί. Όμως η πρώτη δουλειά μετά τις σπουδές δεν χρειάζεται πάντα να είναι η τέλεια δουλειά. Μπορεί να είναι ένα ενδιάμεσο βήμα που δίνει εμπειρία, δεξιότητες, επαγγελματική αυτοπεποίθηση και καλύτερη εικόνα της αγοράς.

Το σημαντικό είναι να μη μείνει κάποιος στάσιμος σε έναν ρόλο που δεν του ταιριάζει, αλλά να τον χρησιμοποιήσει ως βάση για το επόμενο βήμα.

Ποιες είναι οι συνέπειες του mismatch;

Το mismatch δεν επηρεάζει μόνο το CV. Επηρεάζει και την ικανοποίηση από τη δουλειά, την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση επαγγελματικής εξέλιξης.

Στο National Graduate Tracking Survey of Cyprus, οι απόφοιτοι που είχαν καλύτερη αντιστοίχιση ανάμεσα στις σπουδές και τη δουλειά τους ανέφεραν υψηλότερη εργασιακή ικανοποίηση. Αντίθετα, όσοι είχαν full ή field mismatch εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης, με τους full-mismatched graduates να έχουν και το υψηλότερο ποσοστό δυσαρέσκειας.

Αυτό δείχνει ότι το θέμα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και ψυχολογικό, επαγγελματικό και κοινωνικό.

Τι μπορεί να κάνει ένας νέος απόφοιτος;

Αν δεν βρίσκεις δουλειά στο αντικείμενό σου, αυτό δεν σημαίνει ότι οι σπουδές σου “πήγαν χαμένες”. Σημαίνει ότι χρειάζεται στρατηγική.

Μετάφρασε το πτυχίο σου σε δεξιότητες

Μην γράφεις απλώς τι σπούδασες. Δείξε τι μπορείς να κάνεις.

Για παράδειγμα:

• Έχεις κάνει έρευνα; Τότε έχεις analytical skills.
• Έχεις παρουσιάσει εργασίες; Τότε έχεις communication skills.
• Έχεις δουλέψει σε ομαδικά projects; Τότε έχεις collaboration skills.
• Έχεις χρησιμοποιήσει εργαλεία, πλατφόρμες ή software; Βάλ’ τα ξεκάθαρα στο CV.

Οι εργοδότες δεν ψάχνουν μόνο τίτλους σπουδών. Ψάχνουν απόδειξη ότι μπορείς να προσφέρεις αξία.

Ψάξε για κοντινούς ρόλους, όχι μόνο για τον “τέλειο” ρόλο

Αν σπούδασες marketing, μπορείς να ξεκινήσεις από social media, sales support, customer experience ή content. Αν σπούδασες psychology, μπορείς να κοιτάξεις HR, learning & development, recruitment ή support roles. Αν σπούδασες business, μπορείς να κοιτάξεις operations, account management, administration ή business development.

Μερικές φορές η καλύτερη πρώτη δουλειά δεν είναι ακριβώς στο αντικείμενο, αλλά αρκετά κοντά ώστε να σε βοηθήσει να μπεις στον σωστό δρόμο.

Απόκτησε πρακτική εμπειρία γρήγορα

Internships, part-time jobs, volunteering, freelance projects, online courses, certifications και προσωπικά projects μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.

Αν δύο υποψήφιοι έχουν παρόμοιο πτυχίο, αυτός που μπορεί να δείξει πραγματική εφαρμογή συνήθως ξεχωρίζει.

Προσαρμόζε το CV σου ανά θέση

Μην στέλνεις το ίδιο CV παντού. Διάβασε την αγγελία και προσάρμοσε το CV σου στις δεξιότητες που ζητά ο εργοδότης.

Αν η θέση ζητά επικοινωνία, οργάνωση, Excel, CRM, social media, εξυπηρέτηση πελατών ή project coordination, βεβαιώσου ότι αυτά φαίνονται καθαρά στο CV σου, εφόσον τα έχεις.

Τι μπορούν να κάνουν οι εργοδότες;

Το skills mismatch δεν είναι μόνο ευθύνη των νέων. Οι εργοδότες μπορούν επίσης να βοηθήσουν.

Μπορούν να δημιουργήσουν πιο ξεκάθαρες junior θέσεις, να μειώσουν την υπερβολική απαίτηση εμπειρίας σε entry-level ρόλους, να προσφέρουν structured onboarding και να επενδύσουν σε training.

Μπορούν επίσης να δίνουν περισσότερη έμφαση στις δεξιότητες και την προοπτική ενός υποψηφίου, όχι μόνο στα χρόνια εμπειρίας. Ένας νέος απόφοιτος με σωστή στάση, διάθεση για μάθηση και βασικές δεξιότητες μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα, αν του δοθεί το κατάλληλο περιβάλλον.

Τι σημαίνει αυτό για την αγορά εργασίας στην Κύπρο;

Το skills mismatch δείχνει ότι χρειάζεται καλύτερη σύνδεση ανάμεσα σε πανεπιστήμια, εργοδότες, φοιτητές και αγορά εργασίας.

Χρειάζονται περισσότερα internships, καλύτερη επαγγελματική καθοδήγηση, πιο πρακτικά projects, ενημέρωση για τις πραγματικές ανάγκες των εργοδοτών και πιο συστηματική παρακολούθηση της πορείας των αποφοίτων.

Η ίδια η National Graduate Tracking Survey of Cyprus έχει στόχο να συλλέγει δεδομένα για την πορεία των αποφοίτων και τις ανάγκες της αγοράς, ώστε να βοηθήσει στη λήψη καλύτερων αποφάσεων από φορείς, ιδρύματα, εργοδότες και φοιτητές.

Αν ψάχνεις την πρώτη σου δουλειά ή μια θέση πιο κοντά στο αντικείμενο των σπουδών σου, δες τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας στην Ergodotisi.com, χρησιμοποίησε τα φίλτρα ανά κλάδο και επίπεδο εμπειρίας, ξεκίνα σήμερα!